 |
Carmen Magallón Portolés,
Zaragozako “Bake-ikerketarako mintegia” SIP Fundazioaren
zuzendaria eta AIPAZeko lehendakariordea. |
|
| Bakegintzan gidari izatea: emakumeentzako
dema |
| “Zer dela-eta ikusten dugu emakumeok hain urruti
gerraren eta indarkeriaren logika hori, nahiz eta bortxaz jarduteko
gai izan berez?” |
 |
"Mujeres en pie
de paz",
Portada del libro de Carmen Magallón.
Siglo XXI de España editores, S.A.,
2007 |
Antolatuta dauden emakumeentzat, feminismoarentzat, bakegintzan aitzindari
izatea eta gidaritza hartzea beti izan da dema, erronka, edo polemika
dakarren jomuga. Bai; bakegintzak erraz biltzen ditu emakumeak, baina,
aldi berean, feminismoaren ikuspegitik begiratuta, ez da tranpan erori
behar, gizonezkoen betiko antolamenduak dioenez, emakumeak gizonezkoak
baino baketsu eta bakezaleagoak direlako gertatzen baita hori. Horixe
da arreta handiz hartu behar den lehen baieztapena: emakumezkook ez
gara gizonezkoak baino ez bakezaleagoak ezta kontrakoa ere. Orain
arteko historian ikus liteke, baita egungo gertakarietan ere, emakumezkoek
ere nola jardun duten orain arte, eta orain ere nola diharduten, indarkeriaz,
era guztietako talde armatuetan parte hartuta: armadan, gerrilletan,
talde terrorista eta bestelakoetan. Gainera, Virginia Woolf1
ere mintzatu zen horrela, bere esanetan, emakumezkoak gerran eta indarkerian
parte hartzen dutenean, gerora izango duten ondorio praktikoei begiratuta,
oso modu jakinean eta era larrian jarduten baitute, eta, beste bide
batzuk urratzeko aukerak egokiago izan ote zitezkeen galdetu gabe,
gerretan eta iraultza armatuetan gidari izan ziren gizonezkoak miresten
baitzituzten, heriotza besterik eragin eta barreiatu ez zuten gizonak
izanik, gehienetan historiak eta kultura androzentrikoek heroitzat
hartzen dituzten gizonak.
Orduan, bakegintzan jarduteko ekimenak bultzatzeko orduan, zergatik
dira emakumeak argi eta garbi aitzindari eta nagusi? Zer dela-eta?
Lehenik eta behin, esan behar da, ginerako gizakiek bezalaxe, emakumeek
ere nahi dutena defendatzeko eskubidea dutela. Baina zer dela-eta
batzen dira emakumeak euren artean, emakumeak bakarrik bereizita,
guztioi, batzuei nahiz besteei, emakumezko eta gizonezkoei dagozkien
gaiak defendatzeko, bakegintza, esaterako? Esan behar dugu eztabaida
hau zaharra dela eta aspaldidanik datorrela. XX. mende hasieran, feminista
batzuek, beren burua internazionalista eta bakezaletzat zutela, aldarrikatu
zuten emakumeen eskubideak haratago zihoazela, alegia, botoa emateko
eta hezkuntza jasotzeko eskubideak baino zabalagoak zirela. Emakume
horiek uste zuten, aldarrikatutako berdintasun-estatus horren baitan,
emakumearen esperientziatik abiatuta, pentsatzeko eta erabakitzeko
eskubidea ere bazutela, edozein gairi buruz, eta, modu nabarmenean
eta berariaz, gerrari eta bakeari buruz.
Baina, zer da emakumearen esperientziatik abiatuta pentsatzea, anitzak
garela eta gure esperientzia era askotakoa dela jakinda, eta gizarte-klaseen,
kulturen eta abarren aldagaiak ere tartean direla? Badakigu, esaterako,
Ameriketako Estatu Batuetako Erriflearen Elkarteko kideek eta Australiako
Arma-kontrolerako Koaliziokoek ezer gutxi izango dutela euren artean
berdin. Hala ere, bada zerbait emakume guztiek batera dutena, bai
lehen bai orain, munduko emakume guztiak gizonezkoen sozializazio-moduaz
beste batera sozializatu baitira, eta gizonezkoen arauez bestelakoak
hartu baitituzte. Arau bikoitz horrek banaketa sortzen du batzuen
eta besteen jardunen eta bizimoduen artean; gizarte tradizionaletan
nahitaez jarraitu beharrekoak dira, eta gizarte liberaletan ahulago
edo ezkutuago agertzen dira. Emakumezkoen arauak emakumea esparru
publikotik at uztea ekarri du, erabaki-esparrutik at geratzea eragin
du, eta, legez berdintasuna lortu duten gizarteetan ere, emakumea
oraindik ere atzerritar sentitzen du bere burua gizonezkoen neurrira
sortu ziren erakunde eta dinamiketan. Bazterketa horrek, baina, batez
ere, erabat atzerritar bihurtu gintuen emakumeok gerraren eta indarkeriaren
aurrean.
Zer dela-eta ikusten dugu emakumeok hain urruti gerraren eta indarkeriaren
logika hori, nahiz eta bortxaz jarduteko gai izan berez? Agian, heriotza
dakarren logika horretatik at egon nahi dugu, gure gorputz-esperientziak
eta bizi-arauak bizitza izan duelako ardatz nagusi; arrazoizko azalpena
izan liteke hori2. Hegoafrikako Olive Schreiner feminista
zuriak idatzi zuenez, emakumeak beti daki bizitzak zenbat balio duen,
eta askoz errazago dela bizitza suntsitzea sortzea baino. Mundu honetara
bizitza ekartzeak lana eta oinazea eskatzen dizkio amari, eta, askotan,
osasun-egoera behar den modukoa ez denean (munduko leku gehienetan,
alegia) amaren heriotza ere badakar. Baina, areago, batez ere, nekezago
da bizitza zaintzea sortzea baino: zenbat denbora, zenbat lan eta
zenbat neke, umeak hazten eta zaintzen, eta, ondo dakigunez, ia beti,
emakumeen ardurapean. Honek, egia da, ez die emakumeei bertuterik
ematen, ezta erruki handiago edo krudelkeria txikiagorik ere; baina
ondo erakusten die giza bizitza suntsitzea zer den. Hori erro-errotik
eta hain sakonetik jakinda, emakumeek estatuetako gobernuetan ahotsa
balute, Schreinerren esanetan, azkenean, gerrak amaitu eta indarkeriaren
aurka jarriko ginateke3.
Bazterketa-esperientziak izan dutenez, eta giza bizitza zaintzen jardun
dutenez, horregatik erabakitzen dute emakume askok batu eta antolatu
egin behar direla, eta bakerako ekimena bultzatu behar dutela. Ez
da, ez, lan erraza. Berdintasun akritikoaren bila dabiltzan gizarteetan,
agian, salatuko zaituzte gizonezkoen tradizioak emakumezkoei emandako
estereotipoak onartu dituzulako. Horrela pentsatzen dutenek beste
era bateko askatasuna nahi dute emakumeentzat, horren arabera, emakumeok
gizonezkoek egiten zuten guztia egin dezakegula erakutsi behar dugulako
nahitaez etengabean, eta, horrela, azkenean, askatasuna ez da askatasun.
Emakumeok ez daukagu zertan inori ezer demostratu. Bakegintzan protagonista
izan ala ez, aukeran da, gizartean bete izan dugun zaintza-esperientziarekin
erabat bat datorrena; baina, askatasunez aukeratu behar da, azken
batean. Emakume guztiek ez dute aukera hori hartzen…. ezta feminista
guztiek ere. Dena den, baikor izateko arrazoirik bada, aukera hori
hartuta, askotan, autoritate handia izaten baitute komunitatean, eta
aurrerapauso ikaragarriak ematen baitituzte; maiz ideologiak, alderdiak
eta taldeak elkarren aurka beti borrokan daudela, egitura zaharkituetan
oinarritutako politikak baino xede handiagoak lortuta. |
1 Woolf, Virginia (1938) Tres Guineas,
Bartzelona, Lumen, 1977.
2 Elena Grauk dioenez, emakumeek duten esperientzia gorputzetatik
hurbilago dago, benetako gizakiarengandik gertuago: Grau, Elena (2001)
“No prescindir de los cuerpos”. En pie de paz, 53, 66-68
zk.
3 Ruth Roach Pierson-en aipatua; (1987) “'Did your
mother wear army boots?' Feminist theory and women's relation to war,
peace and revolution”. Hemen: Sharon Mcdonald, Pat Holden and
Shirley Ardener (ed) Images of Women in Peace and War. Cross-Cultural
and Historical Perspectives. London, 1987 MacMillan Education, p.
212. |
|
Círculo
Solidario Euskadi · Euskadiko Elkarbidea
