 |
Sira del Río eta Amaia P. Orozco.
Feministak. |
|
| Andereñoek ekonomia politikoaz…
ez dakite? |
«Andereñoek ekonomia politikoaz ez dakite».
Horrelaxe adierazi zuen ironiaz George Elliot idazleak bere Middlemarch
(1871) eleberrian, emakumeek ekonomia-sistemaren bilakaera konplexua
eta garrantzi handikoa ulertzeko daukaten ustezko ezintasuna, lau
haizetara aldarrikatzen dena, agerian jartzeko. Egun ere, badirudi
geure burua konbentzitzeko ariketa egin behar dugula: bai, jakina,
ekonomiaz badakigu, ekonomiaz hitz egin dezakegu, eta hitz egin behar
dugu.
Feministok badakigu ekonomiari so egin behar diogula, ikusi, izendatu,
kritikatu, proposatu, iritzia eman… behar dugula. Hau da, ekonomia
ez dugu jo behar feminista gisa ditugun borrokekin zerikusirik ez
duen zerbait bailitzan; ez da ulergaitza edo esoterikoa, ez da iniziatuek
soilik ulertzen dutena, edo fenomeno meteorologiko baten gisakoa (‘burtsak
behera egingo du, presta zaitezte zuen soldatak bere horretan gelditzeko’
esatean ‘turbulentziak datoz, segurtasun-uhalak lotu’
esango balute bezalaxe). Ekonomia horrela ikusteari utzi behar diogu.
Ekonomia ez da kontu arrotza, ez da ulergaitza, eta halabehar aldagaitzik
ere ez du. Horiek guztiak gure gaitasun kritikoa alde batera uzteko
aitzakiak dira. Eta emakumeok, hain zuzen ere, duela asko dakigu zein
interesgarria den historian zehar bertan izatea galarazi diguten arloei
ekitea…
| “Ekonomia eguneroko bizitza da eta, beraz, gizartekoa da, publikoa eta pribatua, pertsonala eta politikoa. Ekonomia bizitzaren iraunkortasuna da; pertsonen, pertsona guztien beharrizanak asetzeko prozesuak” |
Ekonomia eguneroko bizitza da eta, beraz, gizartekoa da, publikoa
eta pribatua, pertsonala eta politikoa. Ekonomia bizitzaren iraunkortasuna
da; pertsonen, pertsona guztien beharrizanak asetzeko prozesuak. Ekonomiaz
jardutea jendearen beharrizanak nola bermatzen diren (edo bermatzen
ez diren) adieraztea da. Beharrizanei buruz hitz egin behar da, beharrizan
materialei eta immaterialei buruz, ondasun ukigarrien beharrizanei
eta beharrizan afektiboei buruz. Feminismoak alderdi sinbolikoaren,
afektiboaren, harremanen garrantzia azpimarratzen du, eta, batez ere,
hori alderdi materialetik ezin dela bereizi. Ikuspegi feminista abiapuntu
duen ekonomiak adierazi egin behar du ondasunen elkar trukeen, beharrizanak
gogobetetzeen atzean zer estimu eta ezinikusi dauden. Eta alderdi
etiko bati heldu behar dio: zer dira beharrizanak, nola sortu, adierazi
eta legitimatzen dira?. Badakigu ‘beharrezkoa’ ez dela
baldintza garrantzitsuena; alderdi etiko bat da, botereak ere zerikusi
handia duen kontua da. Eta hor arakatu nahi dugu.
| “Merkatu kapitalistak historian erabilitako
moduetako bat dira biztanleriaren zati baten beharrizanak asetzeko
(edo ase daitezen eragozteko)” |
Merkatu kapitalistak historian erabilitako moduetako bat dira biztanleriaren
zati baten beharrizanak asetzeko (edo ase daitezen eragozteko). Ekonomia
ez da dirua, ekonomia ez dira merkatuak. Ez hori bakarrik, ekonomia-modu
perbertitua direla ere esan dezakegu, kapitala metatzeko beharrizana
gogobetetzea bilatzen dutelako, eta ez bizia mantentzekoa. Merkatuak
eta haien mozkinen logika gure gizarte- eta ekonomia-antolakundearen
epizentro bilakatu dira, beren funtzionatzeko modua inposatu dute,
gure gizarte-egituraren zati handi bat haien beharren arabera egin
da, diru-sarreren eta bizi-kalitatearen arteko lotura estua sortu
dute. Merkatuei lehentasuna ematen dien gizartean, bizia mehatxupean
dago beti. Baina, horrez gain, gure diskurtso antagonikoen ardatz
bihurtu dira. Horiei eskaintzen diegu gure arreta bakarra edo lehentasunezkoa,
horietarako sortzen ditugu izenak eta deskribapenak, horiei eskaintzen
dizkiegu orriak eta elkarrizketak, atzean duten jendea baino nortasun
handiagoa duten subjektu-fetitxe bihurtzen ditugu. Aldatu dezagun
arreta-gunea: kokatu ditzagun pertsonak —beren harreman, gorputz,
nortasun eta sexualitateekin— gure begiradaren jomugan. Arreta
egin diezaiegun pertsonei eta botereak blaitutako gizarte-harremanei.
Badakigulako ekonomia ez dela merkatuaren indarrek —eskaintza
eta eskari ahalguztidunak— eta meritukraziak jarduten duten
eremu neutroa, botereak bere izaera erakusten duen eremua da, boterearen
gustuko eremua. Ez gara ari klaseen ideian gorpuzturiko botereaz soilik;
mundu globalean mota askotako menderatze-ardatzek jarduten dute-eta.
 Gure diskurtsoaren erdigunean merkatuak jartzeari uzten ez diogun
arte, erdigunean bizitzaren iraunkortasuna jartzen ez dugun arte,
ezin izango diogu kritika zorrotzik egin gure gizarte-antolakundean
diruak duen nagusitasunari. Agian, ikusi ere ozta-ozta egingo dugu,
metaketaren logika kaltegarriak saihestezintasun kutsua izango duelako,
fenomeno meteorologikoek duten halabeharrezko kutsu hori. Ez dugu
ikusiko mozkinaren logikari lehentasuna emateak bizia beste toki batzuetatik
mantentzeko beharra ekartzen duela (izan ere, mantentzen da, ezta?),
ikusezin egindako ekonomiaren eremuetatik, hain zuzen ere. Ekonomia,
egun, izozmendi bat da: ur azalean eusteko, nahitaez ikusezina den
zati bat izatea eskatzen du eta (soldata txikikoa edo soldatarik gabekoa,
ordainean ezer gutxi ematen duena edo ezer ez, gizarteak baloratzen
ez duena…).
Eta oinarri hori, historikoki, emakumeek osatu dute, emakumeek eta
haiek egin izan dituzten zaintza-lanek; ez-hiritarren eremua da, hainbatetan
eztabaidatu duguna eta historikoki pribatuaren (edo, hobeto esanda,
etxekoaren) munduari lotuta egon dena.
Ez badugu lan horiek badaudela aitortzen, eta horrez gain, ez badugu
aitortzen horien ikusezintasuna bera dela sistema ugaltzeko ezinbesteko
baldintza, gure aldarrikapenek izozmendiaren ageriko zatian hobekuntzaren
bat baino ez dute ekarriko: igoeraren bat merkataritza-hierarkian,
beste batzuen ikusezintasunaren lepotik. Gaur emakume exekutibo arrakastatsu
bat gailurrera hurbildu bada, emakume etorkin batek izango du bertako
lurrari argizaria emateko ardura.
Bizitzaren iraunkortasunari buruz hitz egitea lan guztiak berreskuratzea
da, lana enplegua baino askoz gehiago dela esatea eta emakumeek historian
egindako ekarpenak berreskuratzea, ez gizonen lantzat jotako ordaindutako
lanaren antzekotasunetik abiatuta, ekarpen horiek duten berezitasunetik
eta biziaren logikarekiko duten hurbiltasun handiagotik abiatuta baizik. Eta hor, zaintzaren etikaren tranpa datorkigu, gure emantzipazio diskurtsoetan,
hainbatetan eta hainbatetan, lantzeari uko egin diogun gaia. Abiapuntura
itzuli gara edo bidea beste modu batean planteatzen lagunduko diguten
tresnak eta esperientziak bildu ditugu? Krisi-uneak bizi ditugu; lanen
gizarte-banaketa —publikoaren eta pribatuaren arteko zatiketari
hain estu loturik dagoena— krisian dago. Ausartu gaitezen unea
aprobetxatzen, gure ideia eroak botatzeko, okerrak agian, baina beti
saiakuntzakoak. Baina ez gaitezen kanpoan gelditu. Ez dezagun pentsatu
elkarrekin bizitzeko moduak eta sexualitateak eta genero-nortasun
egokiak/onartuak zalantzan jartzea ekonomiaz gaindikoa denik, ez dezagun
hori egin ongi baitakigu, esaterako, ohiko familia nuklearra izozmendia
mantentzen duen gizarte-azpiegituraren ardatz nagusia izan dela. Pertsonala
politikoa da…, eta ekonomikoa. Baina aldarrikapenak mundu publikoan
eta merkataritzakoan oinarritzen dituen emantzipaziorako diskurtsoa
ere ez da nahikoa, emakumeok ikusi baitugu publikoak beharrezkoa duela
ikusezina den pribatua. Hitz egin dezagun ekonomiaz, hitz egin dezagun
bizitzaren iraunkortasunaz eta zaintzez, hitz egin dezagun egunerokotasunaz.
Ekonomia horixe delako, eta ez egunkarietako orri laranjetako gizatasunik
gabeko makrozifrak, magnitude ulergaitzak. Horiek guztiak, onenean
ere, eguneroko bizitzako ekonomia islatzeko baino ez dute balio eta,
kasurik txarrenean, ekonomia desitxuratzeko. |
|
Círculo
Solidario Euskadi · Euskadiko Elkarbidea
